Quy trình ghép cải tạo vườn điều (quy trình tạm thời)

Quy trình ghép cải tại vườn điều được áp dụng đối với các vườn điều trồng giống thực sinh, lẫn tạp cho năng suất dưới 01 tấn hạt/ha/năm, chất lượng hạt và hiệu quả kinh tế thấp.

Ảnh minh họa

1. Tạo chồi gốc ghép

- Trường hợp 1: Cắt bỏ ngọn của thân/cành chính để tạo chồi gốc ghép, sau khi các chồi mọc, giữ lại khoảng 10 - 15 chồi, phân bố đều theo các hướng của cây trên thân/cành chính.

- Trường hợp 2: Chọn chồi vượt ở vị trí thích hợp trên thân/cành chính hoặc tạo vết thương cơ giới kích thích mọc chồi ở vị trí thích hợp làm chồi gốc ghép.

2. Tiêu chuẩn chồi gốc ghép

Chọn chồi gốc ghép có 5 - 7 cặp lá, đường kính từ 1,0 - 1,5 cm, chiều cao từ 40 - 50 cm, tại thời điểm chuẩn bị ghép, màu vỏ chồi gốc ghép hóa nâu và không bị sâu bệnh hại.

3. Tiêu chuẩn chồi ghép

- Chồi ghép được lấy từ cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng/vườn nhân chồi ghép được bình tuyển theo quy định.

- Tiêu chí cây đầu dòng: tuổi cây từ 8 năm trở lên, năng suất ít nhất 3 năm liên tục đạt trên 3 tấn/ha, ổn định qua nhiều năm thu hoạch; chất lượng cao có tỷ lệ nhân trên 28%, ít hơn 170 hạt/kg.

- Đối với nông hộ tự ghép cải tạo vườn điều của mình, có thể tuyển chọn cây ưu tú nhất tại vườn để lấy chồi ghép. Tiêu chí cây điều ưu tú tương tự như tiêu chí cây đầu dòng nêu trên.

- Thời điểm lấy chồi ghép tốt nhất là ngay khi cây chuẩn bị ra đợt lá mới.

- Tiêu chuẩn chồi ghép:

+ Chồi chuẩn bị ra đọt có màu xanh, nhưng không quá già;

+ Chồi nằm ở phía ngoài tán cây;

+ Đường kính chồi lớn hơn 0,6 cm;

+ Chiều dài chồi từ 7 - 10 cm;

+ Không có vết sâu bệnh.

- Sau khi cắt chồi, tỉa bỏ lá già, giữ chồi tươi bằng cách bọc trong vải ẩm đặt vào thùng xốp (sử dụng nước đá ở đáy thùng, có lớp ngăn cách với chồi ghép đảm bảo đủ mát), đậy kín thùng xốp và bảo quản nơi thoáng mát, sử dụng chồi không quá 4 ngày.

4. Thời vụ ghép

- Có thể ghép quanh năm khi cây điều cần cải tạo có chồi ghép đủ tiêu chuẩn. Khi ghép chồi vào giai đoạn mùa khô phải chủ động nước tưới.

- Thời gian tiến hành ghép tốt nhất vào sáng sớm, trời mát, tốt nhất từ 6 giờ sáng đến 10 giờ sáng, chú ý chuẩn bị chồi ghép từ chiều hôm trước.

5. Kỹ thuật ghép

- Kỹ thuật ghép áp: Dùng dao ghép cắt vát chồi gốc ghép tạo bề mặt phẳng dài 3 - 4 cm, chồi ghép được cắt vát tương tự để khít lên nhau. Dùng dây ni lông mỏng, dẻo, dài buộc vết ghép, quấn từ dưới lên trên đỉnh cành ghép.

- Kỹ thuật ghép nêm: Tiến hành cắt và chẻ đôi chồi gốc ghép, sâu khoảng 3 - 4 cm, chồi ghép được cắt vát về 2 phía đối diện tạo hình nêm dài khoảng 3 - 4 cm; đặt khít vào vết chẻ của gốc ghép. Dùng dây ni lông: rộng 2 - 3 cm, dài 40 - 50 cm, quấn 4 - 6 vòng vừa chặt tay quanh điểm tiếp ghép và quấn 01 lớp bao kín toàn bộ chồi ghép và buộc chặt.

Chú ý: Đối với cây điều cần ghép cải tạo, năm đầu tiên có thể chỉ ghép 1 phía của cây, khi cành ghép phát triển cho quả ổn định mới cắt ngọn của cành gốc ghép đó. Những năm tiếp theo (năm thứ 2 - 3) ghép cuốn chiếu cành còn lại, khi cành ghép phát triển ổn định cho năng suất khá, tiến hành cắt hết thân, cành cũ.

Khi cắt bỏ thân cành cũ của cây, mặt cắt phải nghiêng về phía mặt đất, sau đó sử dụng hóa chất diệt sâu, bệnh bôi đều trên mặt cắt.

6. Chăm sóc vườn điều sau ghép cải tạo

a) Chăm sóc

- Sau ghép cần tưới đủ nước, tỉa các chồi nách (chồi dại) của cây gốc ghép, làm sạch cỏ và phòng trừ sâu, bệnh hại.

- Cành ghép cần được tháo dây (nếu dùng dây ghép không tự hoại) ghép sau 6 - 8 tuần, khi chồi có 3 tầng lá trở lên.

b) Tỉa cành, tạo tán

- Tạo tán: Khi cành ghép bắt đầu phân cành, cần tạo tán để cây điều cân đối, nếu khuyết cành cần phải ghép bổ sung.

- Tỉa cành: Tiến hành tỉa cành không phải là cành ghép, cành vượt, cành bị sâu bệnh hại, cành vô hiệu: 2 lần/năm, lần 1 sau khi kết thúc vụ thu hoạch, lần 2 khi vườn điều chuẩn bị ra lộc non vào tháng 10 - 11 hàng năm.

7. Phân bón

a) Phân vô cơ

Thời kỳ khai thác của vườn điều ghép được tính từ năm thứ 2 sau khi ghép cải tạo.

- Lượng phân vô cơ cho cây điều sau ghép được trình bày ở Bảng 1.

Bảng 1: Lượng phân vô cơ cho cây điều ghép ở thời kỳ khai thác

- Thời gian bón: Đông Nam bộ và Tây Nguyên: bón lần 1 vào tháng 5 - 6; lần 2 vào tháng 8 - 9. Duyên hải Nam Trung bộ: bón lần 1 vào tháng 8 - 9; lần 2 vào tháng 11 - 12.

- Cách bón:

+ Khi vườn điều chưa khép tán nên bón phân theo hình vành khăn, đào rãnh sâu 15 - 20 cm quanh mép tán lá sau đó rải đều phân và lấp đất.

+ Vườn điều trên vùng đất dốc, vào đầu mùa mưa nên bón phân ở phần đất cao và cuối mùa mưa bón phân ở phần đất thấp của tán.

+ Khi vườn cây đã khép tán đào rãnh giữa 2 hàng cây theo ô bàn cờ để bón phân.

+ Phân đạm và kali bón 2 lần, ở những vùng đất có thành phần cơ giới nhẹ nên bón 3 - 4 lần/năm.

+ Khuyến khích bón bổ sung thêm phân hữu cơ cho cây điều.

+ Lượng phân bón cần sử dụng linh hoạt với từng loại đất, điều kiện canh tác chuyên canh hay trồng xen của từng địa phương.

b) Chất điều hòa sinh trưởng và phân bón lá

Bảng 2. Sử dụng phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng cho vườn điều sau ghép cải tạo

8. Phòng trừ sâu bệnh

Sau ghép cải tạo, tiến hành phòng trừ sâu bệnh hại theo quy trình trồng thay thế và thâm canh điều.

Cục Trồng trọt

Kỹ thuật nhân giống cây điều bằng phương pháp ghép non nối ngọn

Cây điều là cây giao phấn điển hình, do đó nhân giống bằng hạt cây giống sẽ phân ly mạnh làm giảm năng suất chất lượng, tính ổn định và độ đồng đều giữa các cá thể ở thế hệ sau. Do đó, để giữ ổn định những đặc tính tốt về năng suất và chất lượng của cây mẹ thì phải nhân giống cây điều bằng phương pháp vô tính (giâm, chiết, ghép). Hiện nay, nhân giống cây điều bằng phương pháp ghép non nối ngọn cho kết quả tốt nhất.

Thao tác ghép chồi vạt ngọn

1. Chuẩn bị chồi ghép

Để có đủ chồi ghép cho hàng năm, ta phải trồng vườn nhân chồi ghép hoặc có thể chọn chồi ghép từ những vườn sản xuất.

Vườn nhân chồi ghép:

- Vườn trồng cây lấy chồi ghép gọi là vườn nhân chồi ghép gồm những cây điều giống tốt, đã qua tuyển chọn. Nên trồng vườn nhân chồi ghép sớm hơn một năm để cây có thể cho một số lượng chồi đủ để tiến hành sản xuất giống vào năm sau. Mỗi dòng điều được trồng trong một khu vực riêng theo sơ đồ và có bảng tên phân biệt để tiện việc quản lý chồi ghép. Vườn nhân chồi ghép có thể trồng theo mật độ 2.200 cây/ha với khoảng cách 1,5 x 3 m hoặc 3.300 cây/ha với khoảng cách 1 x 3 m.

- Khi cây 2 tầng lá thì tiến hành cắt ngọn để tạo tán thấp và nhiều cành cấp 1-2 để thu được nhiều chồi. Chồi vượt dưới vết ghép phải được đánh bỏ thường xuyên.

- Hàng năm sau khi thu hoạch chồi, chiều cao cây và đường kính tán phải được hãm thấp ở phạm vi 1,0 - 1,2 m.               

Chọn chồi từ vườn sản xuất:

Trong trường hợp không có vườn nhân chồi ghép thì có thể lấy chồi ghép ở vườn sản xuất nhưng phải chọn ở những cây có từ 3 vụ quả trở lên, năng suất ổn định; tỷ lệ nhân hạt > 28%, kích cỡ hạt < 160 hạt/kg, có 5-10 quả/chùm, tỷ lệ chồi ra hoa > 75%; cây sinh trưởng khỏe, phát tán đều và ít sâu bệnh.

Tiêu chuẩn chồi ghép:

Cành ở ngoài sáng; không quá già hoặc quá non (màu nâu nhạt), có đỉnh chồi to và lá sắp bung ra là tốt nhất; đường kính cành > 0,6 cm; chiều dài cành 7-10 cm; không có vết sâu, bệnh.

Sau khi cắt chồi, tỉa bỏ phiến lá, giữ cho chồi tươi bằng cách bọc trong vải ẩm đặt vào thùng xốp có chứa nước đá, đậy kín thùng xốp và đặt vào nơi thoáng mát. Trong điều kiện thiếu chồi ghép có thể dùng đoạn cành kế chồi ngọn để làm chồi ghép.

2. Chuẩn bị gốc ghép

a. Thiết kế vườn ươm gốc ghép

- Vườn ươm gốc ghép phải đặt nơi cao ráo, thoát nước tốt. Xung quanh khu vực vườn ươm phải quang đãng, không có cây che bóng.

- Bầu ươm: bằng túi nhựa P.E màu đen, dày 0,15mm, kích thước túi bầu 15cm x 25cm hoặc 18cm x 28cm, bầu được đục lỗ thoát nước và bảo đảm độ thoáng khí.

- Hỗn hợp đất vào bầu được trộn theo thể tích như sau: 70 - 90% đất mặt + 10 - 30% phân chuồng hoai + 0,5% Supe lân. Hỗn hợp đất, phân trộn đều và được phun thuốc chống nấm hại rễ 1 - 2 ngày trước khi đóng bầu.

- Bầu ươm gốc ghép được đặt theo luống, mỗi luống xếp từ 4 hàng. Rãnh luống rộng 60 - 80 cm để dễ dàng thực hiện thao tác ghép.     

b. Giống điều làm gốc ghép:

Kinh nghiệm cho thấy sử dụng hạt của cây điều sẻ lùn làm cây ghép sẽ tránh được tình trạng cây điều ghép phát triển không đều. Cây điều sẻ là cây điều lùn, hạt nhỏ (trên 250 hạt/kg) nên hệ số nhân giống cao, sức sống của hạt khoẻ, cây con phát triển mạnh, đồng đều, ít thấy hiện tượng phân ly khi gieo bằng hạt.

c. Xử lý và gieo hạt giống

- Hạt giống làm gốc ghép được thu gom trên các cây mẹ có năng suất cao và sinh trưởng khỏe, được rửa sạch phơi khô đến độ ẩm 8-10%. Bảo quản hạt trong điều kiện khô ráo và kín gió.

- Xử lý hạt: thả hạt vào nước và loại bỏ những hạt nổi, rửa sạch. Ngâm hạt trong ba ngày, hai ngày đầu trong nước, ngày thứ ba trong nước có pha thuốc trừ sâu bệnh (Basudin 0,5% + Benlate C 0,5%) để hạn chế kiến đục nhân và nấm bệnh tấn công hạt khi mới nẩy mầm. Thay nước 1 lần/ngày. Sau đó, ủ hạt trong bao tải (bao gai) hay cát ẩm, nền thoát nước, nơi râm mát, có thể phủ nhẹ trên mặt bằng rơm rạ. Sau 4 - 5 ngày thì hạt nảy mầm.

- Gieo hạt: Khi hạt nảy mầm dùng lưỡi lam cắt chóp rễ (để rễ hình thành chùm rễ cọc sau này) và gieo hạt vào bầu ươm đã được chuẩn bị sẵn. Mỗi bầu gieo 1 hạt, đặt eo hạt tiếp xúc với mặt đất và ấn chìm hạt ngay xuống mặt đất. Tưới ẩm bằng ô doa hoặc vòi phun hàng ngày.

d. Chăm sóc cây con trong bầu

- Tưới đủ nước và làm cỏ sạch khi cây còn nhỏ. Phun thuốc Sherpa 25EC để phòng sâu hại lá, sâu đục ngọn và bọ xít muỗi. Phun thuốc trừ nấm để phòng bệnh lở cổ rễ, đặc biệt thường xảy ra trong tháng đầu tiên khi cây con chưa hóa gỗ.

e. Tiêu chuẩn gốc ghép

- Cây con ươm bằng hạt trong bầu được khoảng 45-60 ngày thì tiến hành đảo bầu (nhấc rễ), loại bỏ các cây còi cọc hoặc dị dạng và xếp lại thành từng ô với mức độ sinh trưởng khác nhau để tiện chăm sóc. Sau đó để cây con ổn định trong thời gian 15 - 30 ngày thì tiến hành ghép.

- Tiêu chuẩn cây gốc ghép:

+ Đường kính thân từ 7 - 10mm.

+ Có từ 10 - 15 lá trở lên.

+ Tuổi cây từ 60 ngày tuổi trở lên.

+ Cây con khỏe mạnh, không bị nhiễm sâu bệnh.

3. Kỹ thuật ghép nối ngọn

Yêu cầu: thực hiện ở nơi râm mát; thao tác nhanh gọn; buộc dây cố định vết ghép thật chặt, tránh tiếp xúc với nước (phòng ngừa nấm bệnh xâm nhiễm).

a. Ghép chồi nêm ngọn:

- Dùng dao ghép cắt ngang ngọn gốc ghép cách mặt đất 10-15 cm, để lại 2-3 lá thật trên gốc ghép. Sau đó chẻ đôi gốc thành 2 phần bằng nhau và dài khoảng 3 cm.

- Vạt xiên 2 bên chồi ghép tạo thành hình cái nêm.      

- Đặt chồi ghép vào trùng khít với gốc ghép đã chẻ, nếu đường kính của chồi ghép và gốc ghép khác nhau thì để cho một bên mép vỏ của chồi ghép và gốc ghép liền khớp nhau. 

Dùng băng ni-lông mỏng quấn chặt từ dưới lên trên để cố định và bịt kín chồi ghép.

b. Ghép chồi vạt ngọn:

- Dùng dao ghép vạt xiên thân gốc ghép một mặt phẳng nghiêng dài 3-4cm, cách mặt đất 10 - 15 cm. Chừa lại 2 - 3 lá thật trên gốc ghép.

- Đối với chồi ghép cũng vạt một mặt xiên tương tự, sau đó áp mặt cắt của chồi ghép vào gốc ghép. Dùng dây nilon quấn chặt từ dưới lên trên để cố định và bịt kín chồi ghép.

c. Thời vụ ghép

Thời vụ ghép tốt nhất, đạt tỷ lệ sống cao là từ tháng 2 - 7. Thời vụ này sử dụng chủ yếu chồi ghép từ vườn nhân chồi. Trong thực tế, từ tháng 2 đến tháng 5 là thời kỳ cây điều có hoa, mang quả nên nếu sử dụng chồi từ cây mẹ thì thời vụ tốt nhất là từ tháng 6 - 7

Nên ghép vào buổi sáng lúc trời mát, lúc cây đã hút đủ nước qua đêm. Thời gian ghép tốt nhất là 6 - 10 giờ sáng.

4. Chăm sóc cây ghép

- Cây sau khi ghép được tưới ẩm bằng vòi phun hoặc ô doa hàng ngày, 2 - 3 ngày đầu có thể tưới số lần nhiều hơn.

- Khi cây ghép đã bứt chồi, nếu tầng lá thứ nhất của cây phát triển kém có thể tưới phân NPK loại 16:16:8 nồng độ 1 - 1,5%.

- Thường xuyên kiểm tra để cắt bỏ các chồi mọc ra ở phía dưới vết ghép.

- Đảo bầu: Khi cây ghép có tầng lá đầu tiên phát triển hoàn chỉnh (thường phải từ 4-6 tuần kể từ lúc ghép) thì tiến hành đảo bầu và phân loại cây.

5. Tiêu chuẩn cây điều ghép trước khi xuất vườn

 - Có đủ 2 tầng tán lá khoẻ, lá bánh tẻ, tầng lá thứ 2 cứng cáp, không héo khi vận chuyển trồng.

- Chiều cao cây > 30 cm

- Đường kính gốc ghép đạt 0,8 - 1 cm trở lên

- Điểm ghép chắc liền, tròn đều trên thân chính. Chiều cao điểm ghép không quá 20cm.

- Cây xuất vườn phải được đảo bầu tối thiểu trước 10 ngày.

Thông thường sau khi ghép 2 tháng cây đạt tiêu chuẩn xuất vườn.

Ánh Nguyệt/ TTKNQG

Bệnh thán thư hại điều

Cây điều vừa dễ trồng, vừa không kén đất, phù hợp với điều kiện địa hình đất dốc, ít màu mỡ và khô hạn.

Chi phí trồng điều cũng như công chăm sóc lại không nhiều, nên thích hợp với người ít vốn. 

Một thời được gọi là cây xóa đói giảm nghèo, nhưng hiện nay cây điều đã giúp nhiều hộ gia đình làm giàu, nếu biết áp dụng khoa học kỹ thuật và thâm canh đúng cách. 

Hằng năm nhu cầu xuất khẩu điều của Việt Nam rất lớn, nhưng việc đáp ứng nguyên liệu sản xuất còn rất hạn chế, do trồng điều ở Việt nam còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó sâu bệnh là một trong những yếu tố chính. 

Thán thư là một loại bệnh phổ biến thường gặp trên cây điều. Có những năm, điều kiện thời tiết thích hợp, thì bệnh phát triển rất mạnh, gây ảnh hưởng nặng tới năng suất và chất lượng điều. 

Triệu chứng gây hại: 

Bệnh thường phát sinh và gây hại nặng trên các bộ phận còn non như lá, cành và nụ hoa quả. Trên lá, lúc đầu vết bệnh có các đốm màu nâu đen, giữa phần lá bị bệnh và phần lá lành có quầng màu vàng. Cành non bị bệnh thì vỏ bị nâu đen, vết bệnh hơi lõm vào và cành bị teo tóp khô đi. Nụ hoa quả bị bệnh có màu nâu đen và bị rụng. 

Tác nhân gây hại và điều kiện phát sinh phát triển: Bệnh do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Bệnh phát sinh phát triển trong điều kiện ẩm độ cao, sương mù nhiều. Đặc biệt, bệnh thường tiến triển mạnh trong giai đoạn điều ra lộc, ra nụ hoa quả non, lại gặp điều kiện thời tiết thuận lợi. 

Trong các vườn điều ít được chăm sóc, hoặc chăm sóc không đúng cách như bón phân không cân đối và dư đạm, không cắt tỉa cành vô hiệu làm tán lá rậm rạp, làm tăng ẩm độ của vườn và làm thiếu ánh nắng thì bệnh nặng hơn. 

Vườn điều có mật độ bọ xít muỗi cao cũng thấy tỷ lệ bị bệnh thán thư cao hơn, hoặc vườn không phun thuốc phòng trừ bệnh kịp thời vào những thời điểm quan trọng của cây thì bệnh cũng phát triển, gây hại nặng hơn tới năng suất điều. 

Một số biện pháp phòng trừ có hiệu quả cao và giảm được chi phí: 

- Trước khi vào vụ mới, cần vệ sinh vườn cây, trừ sạch cỏ dại, cắt tỉa cành sâu bệnh và cành vô hiệu cho thông thoáng tán cây, nhằm hạn chế ẩm độ cao và làm ánh nắng chiếu vào dễ dàng. Cắt tỉa hợp lý cũng giúp cho việc phun xịt thuốc phòng ngừa sâu bệnh được thuận lợi. 

- Bón phân đầy đủ và cân đối, tránh bón thừa đạm. Tăng cường một số vi lượng cho cây bằng cách phun qua lá loại phân bón lá: POLYFEED 15-15-30 vào giai đoạn trước khi cây ra nụ, để giúp cây tăng cường sức chống chịu với bệnh, tăng cường phân sự hóa mầm hoa, để có nhiều nụ hoa hơn, là điều kiện để tăng năng suất và chất lượng. 

- Phòng trừ bọ xít muỗi thật tốt giai đoạn nụ, hoa, quả non bằng thuốc trừ sâu, phun ướt đều tán cây nhằm hạn chế bọ xít chích hút tạo ra các vết thương cơ giới trên các bộ phận non của cây, làm bệnh xâm nhập.

- Vào giai đoạn cây ra chồi non và nụ hoa quả non, nếu gặp điều kiện ẩm độ cao, sương mù nhiều thì phải kịp thời phun phòng ngừa bằng CARBENZIM 500FL, với liều lượng pha 200 ml thuốc/100 lít nước để phun ướt đều tán cây. 

- Trong giai đoạn nụ hoa quả non, nếu phát hiện điều chớm bị bệnh, thì cần tiến hành phun 2 lần cách nhau 7 - 10 ngày.

TS Nguyễn Minh Tuyên/ nongnghiep.vn

Kỹ thuật trồng điều ghép thâm canh

Cây điều sinh trưởng, phát triển tốt ở vùng có nhiệt độ từ 24-28⁰C, lượng mưa từ 1000-2.000mm, độ ẩm không khí <80%; thời gian chiếu sáng 2000 giờ/năm, trên chân đất có thành phần cơ giới nhẹ, tầng đất xốp thoát nước tốt , mạch nước ngầm sâu

Ảnh minh họa

Nếu trồng điều ghép thì sau một năm sẽ ra hoa. Thời vụ ra hoa từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau. Từ lúc ra hoa đến lúc chín là 4-5 tháng

- Thời vụ trồng: Thích hợp nhất là đầu mùa mưa. Nơi có điều kiện tưới thì có thể trồng được quanh năm.

- Cây giống: Mắt ghép được lấy từ những dòng điều đã được bình tuyển, được Bộ Nông nghiệp và PTNT công nhận. Cây sau 3 tháng ghép, có ít nhất 9 lá, sinh trưởng tốt, không bị sâu bệnh

- Trồng: Với mật độ là 400 cây/ha (5m x 5m). Đào hố có kích thước 60 x 60 x 60cm trước khi trồng một tháng. Khi trồng mỗi hố bón lót 20 kg phân chuồng hoai, 0,5 kg super lân, trộn đều với đất mặt lấp đầy hố. Trồng xong nện chặc gốc và bón thuốc trừ sâu, mối quanh gốc

Chăm sóc:

- Xới đất: Sau 1-2 tháng trồng, cây bén rễ, mọc được 1-2 tầng lá mới thì bón thúc 0,2kg Urê. Làm sạch cỏ, xới xáo quanh gốc, tạo bồn theo tán tủ gốc bằng rơm, cỏ, rác khô. Mỗi năm chăm sóc 2 lần vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa

- Bón phân: Chia thành 2 thời kỳ

+ Thời kỳ kiến thiết cơ bản: Thường kéo dài từ khi trồng đến 3 năm sau đó. Giai đoạn này cây ra nhiều lá non trong năm cho nên phải bón nhiều đợt phân (3-5 đợt). Cây điều nhạy cảm với phân bón, đặc biệt là phân đạm (N). Trong giai đoạn cây non, bón theo tỷ lệ: 3:1:1 (N:P:K) với liều lượng: 9:3:3 (gram/cây/đợt). Cây giai đoạn 2 năm sau thì bón: 30:10:10. Năm thứ 3 thì bón: 90:30:30.  Bón phân cách xa gốc từ 25-30cm

+ Thời kỳ khai thác: Kể từ năm 4 trở đi. Phân bón chia thành 2 đợt. Đợt đầu bón vào đầu mùa mưa, đợt 2 vào gần cuối mùa mưa. Liều lượng, năm thứ 4 theo tỷ lệ: 300:100:100 (gram/cây/đợt). Năm thứ 5 đến thứ 8 lượng phân bón giảm đi, theo tỷ lệ: 200:130:130. Khi vườn điều chưa khép tán nên bón theo rãnh chu vi tán. Khi khép tán thì bón theo rãnh giữa 2 hàng cây

+ Bón lá, kích thích sinh trưởng: Điều thường rụng lá già và ra hoa cùng lúc. Do đó các chế phẩm bón qua lá sẽ thúc đẩy nhanh sự hình thành và phát triển lá và hoa, có tác dụng tăng năng suất điều đáng kể. Bón phân qua lá cũng có tác dụng tăng khả năng đậu quả và nuôi quả.

Bón phân NPK khi cây:

- Ra lá: Bón 30:10:10 (gram/cây)+ vi lượng

- Đón hoa: 6:30:30 + vi lượng

- Đậu quả: HQ101, Atonic, progib, (Ga3…)

- Dưỡng quả: 20:20:20 + vi lượng

- Chắt hạt: 12:0:40 + Ca

Liều lượng phân bón, số lần phun tuỳ theo sự hướng dẫn của nhà sản xuất. Có thể phun kết hợp với một số loại thuốc phòng trừ sâu bệnh thích hợp  để giảm chi phí thuốc

Tưới nước: Trong mùa ra hoa, đậu quả, tưới 1- 2 lần/tháng (từ tháng 3-5) tưới đủ ẩm và tưới vào tháng 7-8 thời kỳ nắng hạn nhất

Tỉa cành: Cắt bỏ cành bị sâu bệnh, cành bị che bóng, cụm cành quá dày để cho cây thông thoáng, tạo cho tán cân đối. Thời gian tỉa cành là sau thu hoạch hoặc trước mùa mưa

Trồng xen: Từ năm 1 đến năm 3 khi điều chưa khép tán có thể trồng xen đậu xanh, đậu phụng, ớt, dứa…

Phòng trừ sâu bệnh:

Sâu: Một số loại sâu có thể thành dịch gây hại cho điều như: bọ xít muỗi, gây hại trên các bộ phận non của cây điều. Dùng Sherpa, Supracide, Oncol…  phun 3 lần (lúc cây ra chồi non, ra hoa và hoa nở rộ)

Bắt sâu non và sâu trưởng thành trên cây, cắt bỏ các chồi non bị hại. Phun Sherpa hoặc padan… vào tháng 3 và tháng 8-9 cũng là để trừ bọ đục phấn nõn

Châu chấu xanh: Dùng Trebon, Karate…phun 1-2 lần khi ra chồi non và ra hoa

Sâu róm đỏ: ăn lá và chồi non của cây. Dùng các loại thuốc như trên để phòng trừ

Ngoài ra còn một số loại sâu khác như rệp sáp, rầy, nhện đỏ, bọ trĩ…

Bệnh cây điều:

Bệnh chết khô: Lúc đầu xuất hiện các đổm trắng sau chuyển sang màu hồng làm bong vỏ cây và chết từ ngọn xuống. Dùng Validacin, Bavistin, Vicarben, Rhidomiel… để phòng trừ

Bệnh thán thư: Phát triển gây hại mạnh lúc chồi non, cành phát hoa, trái non, khi không khí ẩm và mật độ bọ xít muỗi cao. Dùng COC85, Rhidomil, Champion, Aliette, Bavistin… Phun đẫm 7-10 ngày/lần

TL (Theo Chương trình nghiên cứu KHCN phục vụ phát triển nông nghiệp duyên hải miền Trung)

Nuôi kiến đen để phòng trừ bọ xít muỗi trên cây điều

Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng cho biết, từ đầu tháng 9/2014 đến nay, trên 642,6ha diện tích cây điềutrong toàn tỉnh đã bị bọ xít muỗi gây hại, tăng 390ha so với cùng kỳ.

Ảnh minh họa

Cứ vào sáng sớm, chiều mát hoặc những ngày thời tiết âm u, bọ xít muỗi thường tập trung chích hút nhựa trên các cành, lá, chồi khi còn non làm biến dạng và rụng trái điều non. Dự báo, bọ xít muỗi sẽ còn tiếp tục sinh sản, phát triển trên cây điều ở diện rộng đến tháng 4 năm 2015. 

Để phòng trừ hiệu quả loài côn trùng này, chi cục khuyến cáo người trồng điều cần tích cực tỉa cành, tạo tán trên từng cây, nhất là những cành cây nhỏ bị che bóng, cành bị sâu bệnh, cành vượt. Dọn sạch cỏ dại và nuôi kiến đen trong vườn điều để làm thiên địch, đồng thời, sử dụng các loại thuốc phòng trừ hiệu quả bọ xít muỗi như: Oxymatrine (Vimatrine 0.6SL), Emamectin benzoate (Tasieu 1.0EC, 1.9EC, 2WG, 5WG), Abamectin (Nouvo 3.6EC, Plutel 1.8 EC, 3.6EC)…

Văn Việt/ Báo Lâm Đồng

Kỹ thuật sản xuất cây điều ghép

Vườn ươm gốc ghép phải đặt nơi cao ráo, thoát nước tốt. Xung quanh khu vực vườn ươm phải quang đãng, không có cây che bóng.

Ảnh minh họa

1. Kỹ thuật sản xuất cây gốc ghép

a. Thiết kế vườn ươm

- Vườn ươm gốc ghép phải đặt nơi cao ráo, thoát nước tốt. Xung quanh khu vực vườn ươm phải quang đãng, không có cây che bóng.

- Bầu ươm: bằng túi nhựa P.E màu đen, dày = 0,15mm, kích thước túi bầu 15cm x 25cm hoặc 18cm x 28cm, bầu được đục lỗ thoát nước và bảo đảm độ thoáng khí.

- Hỗn hợp đất bao gồm: 89% đất phù sa hoặc đất mặt (cát pha đến thịt nhẹ), 10% phân chuồng hoai mục, 1% phân supe lân. Hỗn hợp đất, phân trộn đều và được phun thuốc chống nấm hại rễ 1 - 2 ngày trước khi đóng bầu. 

- Bầu ươm gốc ghép được đặt theo luống, mỗi luống xếp từ 4-6 hàng bầu. Rãnh luống rộng 50-60 cm để dễ dàng thực hiện thao tác ghép.

b. Giống điều làm gốc ghép

Kinh nghiệm cho thấy sử dụng hạt của cây điều sẻ lùn làm cây ghép sẽ tránh được tình trạng cây điều ghép phát triển không đều. Cây điều sẻ là cây điều lùn, hạt nhỏ (trên 250 hạt/kg) nên hệ số nhân giống cao, sức sống của hạt khoẻ, cây con phát triển mạnh, đồng đều, ít thấy hiện tượng phân ly khi gieo bằng hạt.

c. Xử lý và gieo hạt giống

- Hạt giống làm gốc ghép được thu gom trên các cây mẹ có năng suất cao và sinh trưởng khỏe, được rửa sạch phơi khô đến độ ẩm 8-10%. Bảo quản hạt trong điều kiện khô ráo và kín gió.

- Xử lý hạt: cho hạt vào nước để loại bỏ hạt nổi, rửa sạch và ngâm nước 48-72 giờ. Mỗi ngày thay nước 1 lần. Sau đó, ủ hạt trong bao tải (bao gai) hay cát ẩm, nền thoát nước, nơi râm mát, có thể phủ nhẹ trên mặt bằng rơm rạ. Sau 4 - 5 ngày thì hạt nảy mầm.

- Gieo hạt: Khi hạt nảy mầm dùng lưỡi lam cắt chóp rễ (để rễ hình thành chùm rễ cọc sau này) và gieo hạt vào bầu ươm đã được chuẩn bị sẵn. Mỗi bầu gieo 1 hạt, đặt eo hạt tiếp xúc với mặt đất và ấn chìm hạt ngay xuống mặt đất. Tưới ẩm bằng ô doa hoặc vòi phun hàng ngày.

d. Chăm sóc cây con trong bầu

- Tưới đủ nước và làm cỏ sạch khi cây còn nhỏ. Phun thuốc Sherpa 25EC để phòng sâu hại lá, sâu đục ngọn và bọ xít muỗi. Phun thuốc trừ nấm để phòng bệnh lở cổ rễ, đặc biệt thường xảy ra trong tháng đầu tiên khi cây con chưa hóa gỗ.

2. Vườn nhân chồi ghép

- Vườn trồng cây lấy chồi ghép gọi là vườn nhân chồi ghép có trồng cây đầu dòng chọn được trong quá trình bình tuyển và đã qua hậu kiểm hoặc là giống đã được khu vực hoá hoặc đã được công nhận là giống quốc gia phù hợp với địa phương.

- Kỹ thuật chọn chồi ghép: Chồi ghép phải là chồi ngủ khoẻ không bị nhiễm sâu bệnh, tuổi của chồi tương đương với tuổi gốc ghép (2 tháng) thì tỷ lệ sống cao, đồng đều. 

Chồi ghép sau khi cắt nếu vận chuyển đi xa cần được nhúng qua nước, gói vào giấy báo hoặc quấn bằng vải, xếp vào thùng xốp có lót đá ở đáy thùng. Chồi ghép đặt vào thùng đá phải được cách đá bằng một lớp vải hoặc giấy báo. 

Nếu vận chuyển ngắn hoặc ghép nhanh thì chỉ cần gói chồi ghép trong một khăn giữ ẩm và để nơi thoáng mát.

3. Kỹ thuật ghép

a. Tiêu chuẩn gốc ghép

- Cây con ươm bằng hạt trong bầu được khoảng 45-60 ngày thì tiến hành đảo bầu (nhấc rễ), loại bỏ các cây còi cọc hoặc dị dạng và xếp lại thành từng ô với mức độ sinh trưởng khác nhau để tiện chăm sóc. Sau đó để cây con ổn định trong thời gian 30 ngày thì tiến hành ghép.

- Tiêu chuẩn cây gốc ghép:

+ Đường kính thân từ 7 - 10mm .

+ Cây con làm gốc ghép có từ 10-15 lá trở lên.

+ Tuổi cây con làm gốc ghép từ 60 ngày tuổi trở lên.

+ Cây con khỏe mạnh, không bị nhiễm sâu bệnh.

b. Tiêu chuẩn chồi ghép

- Thời gian lấy chồi ghép tốt nhất là cây chuẩn bị phát đợt lá mới. 

- Chồi ghép tốt cần đạt các tiêu chuẩn sau:

+ Chồi vừa mới bật, đường kính chồi từ 7 - 10mm.

+ Chiều dài chồi ghép 7cm.

+ Không có vết sâu bệnh, chồi lấy ở ngoài sáng.

c. Thời vụ ghép

Thời vụ ghép tốt nhất, đạt tỷ lệ sống cao là từ tháng 2 - 7. Thời vụ này sử dụng chủ yếu chồi ghép từ vườn nhân chồi. Trong thực tế, từ tháng 2 đến tháng 5 là thời kỳ cây điều có hoa, mang quả nên nếu sử dụng chồi từ cây mẹ thì thời vụ tốt nhất là từ tháng 6 đến tháng 8. 

Nên ghép vào buổi sáng lúc trời mát, lúc cây đã hút đủ nước qua đêm. Thời gian ghép tốt nhất là 6 - 10 giờ sáng.

d. Thao tác ghép

Ghép điều có thể thực hiện bằng 3 phương pháp: ghép vát (ghép áp), ghép nêm và ghép mắt. Đạt tỷ lệ sống cao là ghép vát hoặc ghép nêm. Thông dụng và dễ thao tác là ghép vát. 

+ Bước 1: Dùng dao ghép vạt xiên thân gốc ghép một mặt phẳng nghiêng dài 3-4 cm cách mặt bầu (mặt đất) từ 10-15cm, chừa lại 2-3 lá thật trên gốc ghép.

+ Bước 2: Dùng dao vạt một mặt phẳng nghiêng trên chồi ghép tương tự như vạt gốc ghép.

+ Bước 3: Áp mặt cắt của chồi ghép và gốc ghép lại với nhau để có sự tiếp hợp. Nếu đường kính của chồi ghép và gốc ghép chênh lệch nhau thì nên để cho một bên mép vỏ của chồi ghép và gốc ghép liền khớp với nhau.

+ Bước 4: Dùng dây ni-lông mỏng quấn chặt từ dưới lên trên theo kiểu lợp mái nhà để cố định và bịt kín chồi ghép.

Chuẩn bị gốc và chồi trước khi ghép

Sau khi ghép

Hình minh hoạ cách ghép chồi vạt ngọn  

4. Chăm sóc cây ghép

- Cây sau khi ghép được tưới ẩm bằng vòi phun hoặc ô doa hàng ngày, 2 - 3 ngày đầu có thể tưới số lần nhiều hơn. 

- Khi cây ghép đã bứt chồi, nếu tầng lá thứ nhất của cây phát triển kém có thể tưới phân NPK loại 16:16:8 nồng độ 1 - 1,5%. 

- Thường xuyên kiểm tra để cắt bỏ các chồi mọc ra ở phía dưới vết ghép.

- Đảo bầu: Khi cây ghép có tầng lá đầu tiên phát triển hoàn chỉnh (thường phải từ 4-6 tuần kể từ lúc ghép) thì tiến hành đảo bầu và phân loại cây. 

- Bảo quản cây ghép, giữ cho cây sinh trưởng chậm lại do quá lứa trồng: Trong trường hợp cây quá lứa trồng cây phải được hãm lại để vụ sau hoặc lứa sau. Phương pháp giữ cho cây sinh trưởng chậm lại là hạn chế chăm bón, tưới nước. Đặt bầu ghép lên lớp ni-lông cách ly đất là cách tốt nhất hạn chế sinh trưởng của cây ghép trong bầu, kết hợp với hạn chế đến mức thấp nhất tưới nước cho cây.

5. Tiêu chuẩn cây điều ghép trước khi xuất vườn

- Có đủ 2 tầng tán lá khoẻ, lá bánh tẻ, tầng lá thứ 2 cứng cáp, không héo khi vận chuyển trồng.

- Chiều cao cây > 30 cm

- Đường kính gốc ghép đạt 0,8 - 1 cm trở lên

- Điểm ghép chắc liền, tròn đều trên thân chính. Chiều cao điểm ghép không quá 20cm.

- Cây xuất vườn phải được đảo bầu tối thiểu trước 10 ngày.

Ngọc Lan/ khuyennongvn.gov.vn

Chăm sóc cây điều đúng cách để phòng giảm thiệt hại khi thời tiết bất thuận gây ra

Hiện nay, theo thống kê của Chi cục Trồng trọt-BVTV tỉnh Bình Phước, diện tích điều cả tỉnh có khoảng 140 ngàn ha đang bước vào giai đoạn phát đọt, ra hoa, đậu trái. Theo dự báo của Trung tâm Khí tượng thủy văn tỉnh, có thể xuất hiện mưa trái mùa trong mùa khô năm nay, chính vì vậy, để có một vụ điều năng suất, chất lượng, Chi cục Trồng trọt-BVTV đã có một số khuyến cáo, hướng dẫn người dân trồng điều một số biện pháp chăm sóc điều đạt hiệu quả, để giảm thiệt hại tối đa khi thời tiết bất thuận gây ra.

Cắt bỏ những chồi bị sâu gây hại để tiêu hủy nguồn bệnh

Vụ Đông Xuân cây điều ra chồi và phát triển hoa, tạo quả bắt đầu từ tháng 11 kéo dài đến tháng 3 năm sau, rộ nhất là tháng 1,2.

Khi thấy vườn điều rụng lá khoảng 20%, bà con có thể sử dụng chất kích thích sinh trưởng như Thioure, Paclobutrazol để phun giúp cây rụng lá đồng loạt, tập trung dinh dưỡng cho cây phát đọt, ra hoa đều, tăng khả năng đậu trái.

Vào giai đoạn xử lý ra hoa, tăng cường phân NPK có hàm lượng đạm thấp, lân và kali cao trong giai đoạn này. Lân cao giúp cây phân hóa mầm hoa tốt nhất, kali cao giúp tăng trọng lượng và chất lượng hạt điều. Người trồng điều có thể sử dụng các loại phân bón lá, cụ thể như sau:

Một số chế phẩm và chất điều hòa sinh trưởng khuyến cáo sử dụng:

Giữ ẩm và tưới nước bổ sung cho cây điều khi điều đậu trái. Căn cứ vào điều kiện cụ thể của địa phương khuyến cáo tưới nước ít nhất 1 tháng 1 lần với lượng nước 350-400 lít/gốc và ngưng tưới khi đã thu hoạch được 2/3 sản lượng điều.

Ở mỗi giai đoạn sinh trưởng, phát triển, đối tượng gây hại cây điều khác nhau. Giai đoạn chồi non: sâu bệnh phổ biến thường là bọ đục nõn (bọ đầu dài, bọ vòi voi), bọ xít muỗi, bệnh thán thư làm cho các chồi non bị héo khô giảm khả năng ra hoa đậu trái; Giai đoạn ra bông: sâu bệnh phổ biến giai đoạn này chủ yếu là bọ xít muỗi, bọ trĩ, bệnh thán thư làm cho bông bị héo khô không còn khả năng đậu trái; Giai đoạn hình thành trái non: sâu bệnh chủ yếu là bọ xít muỗi, bọ trĩ, sâu đục trái, bệnh thán thư.

Do đó, trong thời gian cây điều ra hoa, đậu trái, nông dân phải thường xuyên thăm vườn, vệ sinh vườn sạch sẽ, kiểm tra, phát hiện và có kế hoạch phòng trừ sâu bệnh hại kịp thời. Hàng năm, sau thu hoạch, nông dân cần tỉa cành,tạo tán thông thoáng để hạn chế sâu đẻ trứng. Nếu có điều kiện, nông dân có thể thả kiến vống vàng, ong mắt đỏ cùng các loại thiên địch ăn sâu; xông khói trong vườn điều, thu gom cành lá có ổ trứng và sâu non mới đem tiêu hủy; đồng thời dùng bẫy đèn thu hút sâu trưởng thành để tiêu diệt. Khi gặp các đối tượng gây hại trên cây điều, nông dân có thể tham khảo các biện pháp dưới đây:

Đối với bọ đục nõn (bọ vòi voi, bọ đầu dài): 

Con trưởng thành dùng vòi đục vòng quanh vào mô chồi non để đẻ trứng. Sâu non nở ra đục trong lõi chồi non làm cho lá và chồi non bị héo khô, cây có khuynh hướng mọc nhiều chồi nách và sinh trưởng kém. Đặc biệt khi sâu phá hại vào đợt chồi chuẩn bị ra hoa có thể làm giảm năng suất nghiêm trọng.

Phòng trừ: cắt bỏ những chồi bị sâu gây hại để tiêu hủy nguồn sâu bệnh. Đối với con trưởng thành, có thể sử dụng thuốc có hoạt chất Cypermethrin như: Cyperan 5EC, 10EC, 25EC; Tungrin 5EC, 10EC, 25EC; đối với sâu non có thể sử dụng các loại thuốc như: Bian 40EC, 50EC (Dimethoate); Quiafos 25EC, Kinalux 25EC (Quinalphos); Andomec 1.8EC, 3.6EC, 5EC (Abamectin); Kimcis 10EC (Emamectin benzoate + Matrine). Kiểm tra thường xuyên khi cây vừa nhú đọt non. Tiến hành phun thuốc phòng trừ khi thấy đọt non có triệu chứng bị gây hại ở tỷ lệ thấp.

Đối với bọ xít muỗi: 

Thường xuất hiện và gây hại vào sáng sớm và chiều mát, chúng chích hút vào mô non của cây như lá, chồi non, hoa, quả và hạt làm cho các bộ phận bị hại héo khô và rụng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng hạt.

Phòng trừ: Làm cỏ vệ sinh vườn, phát quang bụi rậm; hun khói vào sáng sớm hoặc chiều mát để xua đuổi bọ xít muỗi. Có thể dùng các loại thuốc hóa học để phun khi bọ xít mới xuất hiện và gây hại ở mức độ nhẹ như: Cyperan 5EC, 10EC, 25EC; Tungrin 5EC, 10EC, 25EC (hoạt chất Cypermethrin ); Tungent 5SC, 100SC (hoạt chất Fipronil).

Đối với Bọ trĩ

Bọ trĩ thường gây hại nặng cho điều vào đầu mùa khô, cao điểm vào tháng 12-2 dương lịch lúc trời nắng nóng. Bọ trĩ gây hại bằng cách cứa rách lớp biểu bì ở các bộ phận non và hút nhựa chảy ra dẫn đến lá đọt kém phát triển và có màu bạc trắng; hoa, trái non bị khô, rụng; vỏ hạt bị hiện tượng da cám, vỏ trái giả bị chai sần, nứt chảy nước và thối.

Phòng trừ: Chăm sóc cây tốt, có thể xử lý các loại thuốc trừ sâu như đối với bọ xít muỗi phun trước khi điều ra bông rộ.

Đối với bệnh thán thư:

Bệnh phát triển nhiều trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, ẩm độ không khí cao. Cây chăm sóc kém, sinh trưởng yếu bị tác hại nặng.

Phòng trừ: Tăng cường chăm sóc vườn cây, tạo cho vườn thông thoáng. Khi bệnh phát sinh, có thể sử dụng thuốc trừ bệnh có hoạt chất Carbendazim như Bavistin 50WP, Carbenda 60WP, 50SC; Derosal 50SC, 60WP, hoạt chất Propineb như Antracol 70WP để phun.

Đối với sâu róm đỏ: 

Thường xuất hiện và gây hại tập trung theo từng vùng, sâu ăn trụi lá làm cây mất khả năng quang hợp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây.

Phòng trừ: Nông dân cần phòng trừ sâu róm đỏ trước khi điều ra bông, Khi bị sâu róm đỏ gây hại, cần ngắt bỏ kén nhộng, vệ sinh vườn để tiêu hủy nguồn sâu bệnh; sử dụng các loại thuốc như: Cyperan 5EC, 10EC, Tungent 5SC phun vào giai đoạn sâu non, làm bẫy đèn thu hút sâu trưởng thành.

Bà con lưu ý, do quá trình ra hoa và thụ phấn của cây điều bắt đầu từ 8 giờ đến 11 giờ sáng, do đó phun thuốc giai đoạn này chỉ nên thực hiện vào buổi chiều mát để tránh ảnh hưởng đến quá trình ra hoa thụ phấn của cây. Việc pha chế và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng như các loại phân bón lá, chất kích thích sinh trưởng cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất về nồng độ, liều lượng và các biện pháp an toàn khi sử dụng thuốc./.

Tác giả bài viết: KS. Trần Huy Bình - Nguồn tin: CC TT-BVTV Bình Phước